3ـ خيار غبن
سوال 530 :
برخى افراد ملکى را مى فروشند، و بر اساس مبايعه نامه متعهّد مى شوند که در موعد مقرّر نسبت به انتقال رسمى ملک اقدام نمايند. و از زمان عقدِ مبايعه نامه تا زمان انتقال رسمى، طىّ چند قسط بخشى از ثمن معامله را در فاصله چند ماه به اراده و اختيار خود دريافت مى نمايند. از طرفى خريدار پس از تحويل ملک نسبت به تغيير کاربرى، تسطيح، قواره بندى و امثال آن اقدام مى نمايد. پس از فرا رسيدن موعد مقرّر جهت انتقال رسمى، فروشنده مدّعى «غبن» شده، و از انتقال رسمى استنکاف مىورزد. هرگاه عقدِ قرار دادِ مبايعه متعاقب برگزارى مزايده، و انجام کارشناسى رسمى بوده باشد، و ثمن معامله نيز بالاتر از قيمت مزايده و قيمت کارشناسى توافق شده باشد، آيا ادّعاى غبن از سوى فروشنده مسموع است؟
جواب :
چنانچه اين معامله در مزايده صورت گرفته، و مفهوم مزايده در عرف توجّه به غبن و اسقاط آن است، فروشنده حقّ ادّعاى خيار غبن ندارد; ولى اگر معامله خارج از مزايده صورت گرفته باشد، و فروشنده بتواند اثبات کند که در زمان معامله مغبون بوده، خيار غبن دارد. و اگر نتواند اثبات کند، ادّعاى او پذيرفته نيست.
سوال 531 :
اگر کسى بدون اطّلاع از نرخ روز، سهم الارث خود را به مبلغ پنجاه هزار تومان به برادرانش بفروشد، در حالى که سهم نامبرده بيش از 5 ميليون تومان ارزش داشته است. چنين معامله اى چه حکمى دارد؟ ضمناً خريداران مذکور، برخى از علما و ديگران را شاهد گرفته، و خيارات را ساقط کرده اند. آيا اين معامله صحيح است؟