قرض، وام و طلب

قرض، وام و طلب

تعلق گرفتن خمس به پول قرضى

سوال 273 :

اگر کسى مقدارى پول به شخصى قرض دهد و او پس از يک سال آن را برگرداند، آيا خمس به اين پول تعلق مى گيرد؟

جواب :

اگر سر سال به راحتى مى توانست وصول کند خمس دارد و گرنه جزو درآمد سال وصول است.

کسر نمودن مبلغ سود داده شده ى وام از اموال خمسى

سوال 274 :

در صورتى که ما وام بگيريم و سود را نيز پرداخت نماييم، در اين صورت آيا مبلغ سود داده شده را از اموال خمسى مى توانيم کسر نماييم، به طورى که با کسر نمودن سود داده شده از بقيه ى اموال خمس بدهيم؟ البتّه اين در صورتى است که با وام تجارت و کسب نموده باشيم.

جواب :

در صورت مشروعيّتِ گرفتن و دادن سود و اين که از موءنه ى تجارت باشد مورد تخميس، باقيمانده از ربح مى شود.

خمس وام ازدواج

سوال 275 :

آيا وام ازدواج خمس دارد؟

جواب :

خير، ندارد.

حکم پول قرضى در صورت تأخير بدهکار

سوال 276 :

خمس پول قرضى در صورت تأخير بدهکار چه حکمى دارد؟

جواب :

اگر بعد از سال خمسى بدهد طلبکار بايد خمس آن را بدهد، اگر از خرج سال وصول زياد آمد.

بدهى که اقساط آن چند سال طول مى کشد

سوال 277 :

کسى بدهى اقساطى دارد و اقساط آن چند سال طول مى کشد، آيا مى تواند همه ى بدهى را از درآمد سال کسر کند؟

جواب :

خير، نمى تواند.

پولى که براى پرداخت بدهى کنار گذاشته مى شود

سوال 278 :

شخصى به کسى بدهکار است، مقدارى پول از درآمد سال خود را براى بدهى کنار مى گذارد ولى موفق نمى شود تا پايان سال خمسى آن را به طلب کار برساند، آيا به اين پول خمس تعلق مى گيرد؟

جواب :

بله، خمس دارد؛ مگر اين که اگر تخميس کند نتواند بعدا ادا کند که ناچار از ذخيره است و خمس ندارد.

خمس مطالبات

سوال 279 :

مقدارى پول به عنوان قرض الحسنه به کسى داده ام و او پس نمى دهد و سال خمسى اينجانب رسيده است، آيا بايد خمس آن را بدهم؟ اگر چند سال بعد آن را پس داد چه طور؟

جواب :

پس از آن که به شما داد اگر از خرج سال وصول زياد آمد بايد خمس زيادى را بدهيد.

خمس پول اضافه آمده در حسابرسى سالانه صندوق قرض الحسنه

سوال 280 :

در حسابرسى سالانه صندوق قرض الحسنه مقدارى پول اضافه آمده است، آيا به اين مبلغ خمس تعلق مى گيرد؟

جواب :

اگر مالک يا مالکين مشخّص دارد، به آن خمس تعلق مى گيرد.

خمس پولى که قرض مى گيريم

سوال 281 :

شخصى پولى را قرض گرفته و سر سال خمسى قرض گيرنده مقدارى از آن يا همه ى آن در دست قرض گيرنده موجود است، آيا خمس دارد و شخص مقروض بايد خمس آن را بدهد؟

جواب :

خير، پول قرض گرفته شده خمس ندارد.

خمس دينى که بعد از چند سال وصول مى شود

سوال 282 :

کارمند دولت هستم و مقدارى پول بابت حقوق و مزايا بر عهده دولت است که بايد بپردازد و به عللى از جمله عدم توانايى يا مشکلات ادارى، پس از دو سال پرداخت مى شود. آيا مبلغ مزبور جزو درآمد سال محسوب مى گردد يا بر اساس اين که مربوط به دين گذشته است و سال بر آن گذشته، خمس دارد؟

جواب :

جزو درآمد سال وصول است.

احتساب بدهى شرعى سال هاى آينده به جاى بدهى و دين مستحقّ

سوال 283 :

مستأجرى که از پرداختن وجه اجاره به صاحب خانه امتناع مى ورزد و اظهار فقر مى نمايد، اگر در بررسى معلوم شود که توانايى پرداخت ندارد، اکنون هم فوت شده است، آيا صاحب ملک مى تواند بدهى او را از واجبات شرعيّه خود در سال هاى آينده محاسبه نمايد و ذمّه مستأجر به اين وسيله آزاد گردد، در حالى که دسترسى به ورّاث ايشان هم نداشته باشد؟

جواب :

اگر احتمال دهد که ورثه از مال ميّت، وفاى دين را داشته باشند و اين کار را مى کنند، از ورثه تفحّص کند. اگر مأيوس شد، مى تواند احتساب کند و ميّت را برى ءالذمّه نمايد تا تمام بدهکارى او تسويه شود.

خرج کردن مال خمس داده شده براى اداى قرض و جبران آن

سوال 284 :

فردى مقدارى پول خمس داده شده دارد يا پولى دارد که متعلّق خمس نمى باشد. در بين سال مقدارى از آن را به نيّت پرداخت قرض، خرج مى کند که از درآمد سال، آن مقدار خرج شده را جبران کند. آيا اين کار اشکال دارد؟ آيا به مبلغى از درآمد سالانه که به جاى آن مقدار خرج شده، برداشته است خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

اشکال ندارد و در آخر سال، همان مقدار سابق پول که مانده است، خمس ندارد.

دريافت قرض از کسى که معتقد به پرداخت خمس نيست

سوال 285 :

اگر از شخصى پولى را به عنوان قرض الحسنه بگيريم و آن شخص معتقد به پرداخت خمس نيست، آيا گيرنده ى قرض حقّ تصرّف در اين مبلغ را دارد؟

جواب :

اگر نداند که در داخل اين، پول حرام يا خمس هست، بر او حلال است.

خمس پول قرض گرفته شده که قادر بر پرداخت آن است

سوال 286 :

اگر مبلغى را از کسى قرض بگيريم و آن را خرج کنيم و سال خمسى ما فرا برسد، در حالى که ما به همان مقدار که قرض گرفته ايم پول درآورده ايم و قرض دهنده مى گويد فعلاً به آن پول احتياج ندارد، وظيفه ى ما بابت خمس اين مقدار چيست؟

جواب :

اگر تا قبل از رسيدن سال آن پول را براى قرض پرداخت کند، خمس ندارد و در غير اين صورت خمس دارد.

چک هايى که بعد از سال خمسى وصول مى شود

سوال 287 :

چک هايى که تاريخ آن قبل از وقت سال خمسى است ولى به علّتى بعد از سال از حساب صاحب چک برداشت شده و کسر مى گردد، آيا خمس به آن تعلّق مى گيرد؟

جواب :

مقدارى که براى اداى بدهى در حساب بوده، مربوط به طلب کار بوده و چک هم که در دست طلب کار است مربوط به قبل از سال خمسى است و خمس ندارد.

دين پرداخت شده در سال خمسى جزو خرج و مؤونه آن سال حساب مى شود

سوال 288 :

کشاورزانى هستيم که مى خواهيم با وامى که از دولت به ما داده مى شود، چاه عميق حفر کنيم و به صورت قسطى، سال به سال وام آن را بپردازيم و سال خمسى نيز داريم، آيا اين چاه و موتور آب آن جزو سرمايه زراعت است که بين هر سال که اقساط وام را مى دهيم سر سال بايد آن را حساب نموده و خمس آن را بدهيم، يا پس از تمام شدن اقساط، مجموع آن را حساب نموده، خمس آن را بدهيم يا اين که به آن خمس تعلّق نمى گيرد؟

جواب :

ظاهر اين است که در هر سالى هر چه از بدهکارى پرداخت شود، مستثنى مى گردد و داخل مؤونه آن سال مى شود و سرمايه ى مورد نياز هم خمس ندارد.

داشتن طلب و بدهى چند برابر آن طلب

سوال 289 :

اگر کسى از عدّه اى مقدارى طلب دارد و چند برابر آن بدهکار است، آيا به محض وصول، خمس به آن تعلّق مى گيرد؟

جواب :

اگر سال بر آن گذشته، خمس آن به محض وصول بايد پرداخت شود، اگر سر سال به راحتى مى توانسته وصول کند؛ وگرنه جزو درآمد سال وصول است.

مبلغ اضافى آخر سال در صورت داشتن قرض

سوال 290 :

اگر انسان در آخر سال، مبلغى موجودى داشته باشد ولى قرض هم دارد و آن را براى مؤونه و خرج همان سال قرض کرده باشد، در صورت اداى قرض با اين پول آيا اين پول جزو خرج و مؤونه محسوب مى گردد؟

جواب :

اگر قرضش را با آن پول ادا کند، جزو مؤونه است و اگر ادا نکند بايد خمس موجودى را بدهد، مگر اين که اداى دين در سال بعد متوقّف بر ندادن اين خمس باشد که در اين صورت خمس ندارد و مى تواند احتياطا آن را نزد شخصى به عنوان اداى دين، امانت بگذارد.

کسر بدهى

سوال 291 :

شخصى که مقروض است و زمان پرداخت آن، بعد از سال مالى است، آيا مى تواند در حساب سال، آن مقدار قرض را کسر کند و باقيمانده را حساب نمايد؟

جواب :

چون در بين سال ادا نکرده نمى تواند کسر کند، مگر مثل مسأله قبلى باشد.

کسر قرض از موجودى

سوال 292 :

کسى که تاکنون حساب سال نداشته است، اکنون مى خواهد خمس اموال خود رابپردازد. مقدارى بابت خرج زندگى و مبلغى هم جهت تهيه ى سرمايه مقروض است. آيا قرضش از موجودى کسر مى شود؟

جواب :

اگر قرضش را بپردازد کسر مى شود.

کسى که مقدار بدهى اش از دارايى او بيشتر است

سوال 293 :

کسى که حساب سال دارد و هر سال خمس اموالش را مى دهد. اگر در پايان سالش مقدار قرض او بيشتر از مقدار داراييش باشد، آيا خمس آن مقدار از داراييش را بايد بپردازد؟

جواب :

اگر دارايى را براى اداى دين لازم دارد و درآمد سال بعد کفاف پرداخت دين را نمى کند، مى تواند در آن صرف کند و خمس ندهد.

اضافه آمدن موادّ غذايى و داشتن قرض

سوال 294 :

کسى که براى خرج سالش قرض کرده است، در آخر سال مقدارى از موادّ غذايى اضافه آورده است. آيا بايد خمس آن را به همراه بقيّه ى درآمدها بپردازد يا بدهى سال از قيمت آن کسر مى شود؟

جواب :

با اذن حاکم شرع مى تواند کسر کند و اگر اين موادّ را از همان مالِ قرض کرده تهيّه کرده، خمس ندارد.

پول قرض يا بورسيه به دانشجو

سوال 295 :

پولى را که دانشگاه ها به دانشجويان به عنوان قرض يا بورسيّه مى دهند که بعدا به تدريج پس گرفته مى شود با گذشت سال، خمس دارد؟

جواب :

مال قرضى خمس ندارد و امّا حقوقى که به دانشجو داده مى شود، اگر صرف مؤونه نشود، خمس دارد.

وصول طلب بعد از سال و بدهکار بودن

سوال 296 :

طلب کارى پس از گذشت سال خمسى اش، طلبش را وصول مى کند ولى در آن سال گذشته، به همان مقدار بدهکار بوده است و پس از وصول، پول را به جاى قرضش مى دهد. آيا بايد خمس آن را بپردازد؟

جواب :

اگر سر سال به راحتى متمکن از وصول آن نبوده، خمس ندارد.

خمس پس انداز براى اداى قرض

سوال 297 :

اگر فردى قرضى داشته باشد که براى اداى آن به صورت تدريجى تا چند سال بايد پس انداز کند، در چه صورت آن مقدار خمس ندارد؟

جواب :

اگر قرضى دارد که براى اداى آن بايد تدريجا تا چند سال جمع کند، جزو مؤونه حساب مى شود و اگر در آخر سال مقدار جمع شده را نزد حاکم شرع يا شخص ديگرى براى اداى دين امانت بگذارد، موافق احتياط است.

مطالباتى که سر سال وصول نشده

سوال 298 :

در صورتى که کارمندى از دولت يا اشخاصى مطالباتى داشته باشد که تا سر سال خمسى وصول نکرده باشد، آيا پس از وصول خمس به آن تعلّق مى گيرد؟

جواب :

اگر سال قبل امکان وصول نداشته، جزو درآمد سال وصول است.

کمک و قرض به داماد مستحق و خمس آن

سوال 299 :

آيا جهت کمک به داماد مستضعف مى توان به او قرض داد و آيا به اين پول خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

قرض دادن مانعى ندارد، بلکه پسنديده است؛ ولى اگر سر سال خمسى، مى تواند به راحتى از او بگيرد، خمس دارد.

خمس وام

سوال 300 :

اگر عدّه اى به قصد تشکيل صندوق قرض الحسنه مبلغى را ماهيانه از حقوق خود پس انداز کنند تا بعد از يک سال به همديگر وام بدهند، آيا به اين مبلغ بعد از گذشت يک سال خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

اگر فقط براى قرض دادن و قرض گرفتن پس انداز مى شود خمس دارد و پرداخت آن بر مالک است. بله، اگر پس انداز براى مؤونه ى زندگى باشد، به شرحى که در مسأله ى 1391 رساله آمده، خمس ندارد.

منافع صندوق قرض الحسنه

سوال 301 :

آيا به صندوق قرض الحسنه اى که با آن تجارت مى کنند و درآمد آن به نفع خود صندوق است و ملک شخصى و قابل ارث نمى باشد، خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

مانند مالکيّت دولت و هيأت است که ملک جهت است. پس منافع صندوق خمس ندارد؛ زيرا در خمس بايد ملک شخصى باشد.

پول وديعه

سوال 302 :

شخصى مبلغى پول از کسى گرفته تا براى او کارى انجام دهد و سال خمسى او (شخص پول گيرنده) فرا رسيده، در حالى که مقدارى از پول ها باقى مانده و هنوز در مقابل آن کار نکرده است، آيا به اين پول خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

اگر به عنوان وديعه در دست او است و مالک آن نيست، بر او خمس واجب نيست وگرنه با ساير شرايط، واجب است هر چند کار آن را انجام نداده باشد.

خمس پولى که وام گرفته ايم

سوال 303 :

شخصى وام گرفته است که عين آن موجود است و اقساط آن را از پولى که متعلّق خمس نمى شود، ـ مثل ارث يا شهريه ـ پرداخته است، آيا به اين وام خمس تعلّق مى گيرد؟

جواب :

خمس ندارد.

خمس وامى که با قناعت کردن اقساط آن پرداخت مى شود

سوال 304 :

اگر کسى وام بگيرد و با قناعت کردن بتواند اقساط آن را پرداخت کند و پول وام را صرف درختکارى کند، آيا به اين مبلغ وام، خمس تعلق مى گيرد؟ مراد از قناعتى که تکليف خمس را بر مى دارد چيست؟

جواب :

قناعت، تکليف خمس را بر نمى دارد ولى مورد وام مزبور خمس ندارد.

خمس مواد غذايى باقيمانده سر حساب سال خمسى در صورت مقروض بودن

سوال 305 :

اگر سال خمسى فرا برسد و مقدارى از مواد غذايى که از درآمد سال تهيه شده است، مصرف نشده باشد و از طرف ديگر براى تأمين ساير مخارج زندگى (شامل مواد غذايى، پوشاک و...) مقروض باشيم به طورى که مبلغ قرض و بدهى خيلى بيشتر از مواد غذايى مصرف نشده باشد. آيا بايستى قيمت مواد غذايى محاسبه گردد و خمس آن پرداخت شود يا خمس ندارد؟

جواب :

بله، بايد خمس موادّ خوراکى داده شود و بدهى و قرض از موجودى کسر نمى شود؛ مگر مصداق مسأله ى 1400 رساله باشد.

خمس وامى که براى سرمايه قرار دادن گرفته مى شود

سوال 306 :

شخصى از صندوق قرض الحسنه وام گرفته و به عنوان سرمايه قرار داده است. آيا بايد خمس وام را بپردازد يا اين که تا تمام وام بازپرداخت نشده است خمس ندارد؟

جواب :

اصلاً سرمايه ى مورد نياز زندگى خمس ندارد.

پول مخمّسى که قرض داده مى شود و بدهکار آن را از پول غيرمخمس پس مى دهد

سوال 307 :

اگر پول مخمّس (خمس داده شده) قرض داده شود و مقترض (بدهکار) از منافع کسب سالش قرض را ادا کند و يا از پول غير مخمّس پرداخت کند، آيا طلب کار بعد از وصول بايد خمس آن را پرداخت کند؟ آيا اساسا لازم است در اين خصوص تفحص و تحقيق شود يا نه؟

جواب :

تفحص و تحقيق لازم نيست و تا يقين به تعلق خمس به عين مالِ پس داده شده ندارد، خمس آن لازم نيست.