گفتار در سجده تلاوت و سجده شکر
مساءله 1 - واجب است سجده بعد از تلاوت هريک از چهار آيه چهار سوره ذيل :
1 - آيه آخر سوره النجم
2 - آيه آخر سوره علق
3 - آيه لايستکبرون سوره الم تنزيل .
4 - و آيه تعبدون در سوره حم فصلت .
و همچنين واجب است اگر ديگرى يکى از آن ها را مى خواند و او گوش مى دهد و اما اگر گوش ندهد بلکه به گوشش خورد على الظاهر سجده واجب نيست لکن ترک احتياط هم سزاوار نيست و بايد دانست که آنچه تکليف آور است خواندن همه آيه است پس اگر بعضى از کلمات آيه را و حتى کلمه سجده آنرا بخواند سجده واجب نمى شود هرچند که سجده کردن براى آن نيز به احتياط نزديک تر است و وجوب اين سجده فورى است تاءخير آن جائز نيست و اگر از در نافرمانى تاءخير بيندازد واجب است بعدا آن را بجا آورد و فاصله زمانى آن تکليف را ساقط نمى سازد.
مساءله 2 - با مکرر شدن قرائت اين چهار آيه و يا استماع آن تکليف سجده نيز تکرار مى شود البته اين تکرار در صورتى که بعد از هر بار سجده اش را آورده باشد قطعى است و در صورتى که مثلا ده بار پشت سر هم خوانده و يا گوش داده و سجده هيچ يک را نياورده وجوب ده سجده خالى از قوت نيست و اما در صورتى که تکرار قرائت و يا استماع پشت سر هم نباشد بعيد نيست که تکرار سجده واجب نباشد.
مساءله 3 - اگر در حالى که سر به سجده دارد اين آيات را بخواند و يابشنود سجده اى که مشغول آن است کافى نيست همانطور کافى نيست به نيت آن سر را از محل سجده اول بجاى ديگر بکشد بايد سر را بردارد و دوباره سجده کند و نيز کافى نيست سجده اول را به قصد سجده تلاوت ادامه دهد و همچنين اگر پيشانيش روى زمين باشد نه به عنوان سجده و در آن حال يکى از آن چهار آيه را بخواند و يا استماع کند واجب است پيشانى را بردارد و دوباره بر زمين بگذارد.
مساءله 4 - ظاهرا در وجوب سجده تلاوت بر مستمع معتبر است که آنچه مى شنود از کسى باشد که مشغول تلاوت است و بعنوان تلاوت قرآن مى خواند پس اگر کسى با يکى از اين چهار آيه تکلم کند يعنى بخواهد به مخاطب خود چيزى بفهماند بر شنونده آن واجب نيست سجده کند و همچنين اگر کودکى غير مميز و يا شخصى که در خوابست و يا ضبط صوت آنرا بخواند سجده بر شنونده اش واجب نيست هرچند که به احتياط نزديک تر است مخصوصا اگر از شخص که در خوابست بشنود.
مساءله 5 - در شنيدن يکى از اين چهار آيه معتبر است بنحوى بشنود که حروف و کلمات را از يکديگر تشخيص دهد پس شنيدن بطور همهمه کافى نيست هرچند که به احتياط نزديک تر است .
مساءله 6 - در اين سجده اضافه بر لزوم تحقق مسما و عنوان سجده معتبر است اولا نيت داشته باشد و ثانيا مکان سجده غصبى نباشد و ثالثا بنابر احتياط هفت موضع را بزمين برساند و رابعا پيشانى را بر روى چيزى که سجده بر آن صحيح است بگذارد هرچند که اقوى عدم لزوم اينهاست .
بله به احتياط نزديکتر آن است که بر خوردنى و پوشيدنى سجده نکند بلکه جائز نبودن سجده بر خوردنى و پوشيدنى خالى از وجه نيست و اما رو به قبله بودن و داشتن طهارت از نجاست و داشتن وضوء يا غسل و نيز پاک بودن محل پيشانى و پوشيده بودن عورت لازم نيست .
مساءله 7 - در اين سجده تشهد و سلام و همچنين تکبيره افتتاح نيست بله مستحب است پس از سر برداشتن از سجده تکبير بگويد و نيز در اين سجده ذکر هم واجب نيست بلکه مستحب است و هر ذکرى کافى است و بهتر آن است که بگويد:
( لا اله الا الله حقا حقا لا اله الا الله ايمانا و تصديقا لا اله الا الله عبوديتا ورقا سجدت لک يا رب تعبدا و رقا لامستنکفا و لامستکبرا بل انا عبدذليل خائف مستجير)
( اين معنا که جز الله معبودى نيست براى من محقق در محقق شده و اگر مى گويم لا اله الا الله لقلقه زبان نيست بلکه از در ايمان و تصديق است مى خواهم بندگى و بردگيم را برسانم پروردگارا من از در تبعيد و فرمانبرى کور کورانه و از در بردگى برايت بخاک مى افتم و در اين بخاک افتادن نه دريغ مى ورزم و نه استکبار بلکه من بنده اى ذليل و ترسانم که از خود تو پناه مى خواهم .)
مساءله 8 - سجده کردن براى خداى عز و جل فى نفسه ( يعنى بدون هيچ سببى از قبيل نماز يا تلاوت يا شکر بلکه صرفا بمنظور خضوع در برابرخداى تعالى ) از بزرگترين عبادات است .
و در روايات آمده که خداى تعالى با هيچ عبادتى بمثل سجده عبادت نشده است و نيز آمده که نزديک ترين حال بنده به خدا حال سجده است .
و مستحب مؤ کد است هرزمان بنده خدا به نعمت جديدى مى رسد و يا بلائى از او دفع مى گردد و همچنين هر زمان که به ياد آن نعمت و رفع آن بلا مى افتد و يا موفق باداء عبادتى واجب يا مستحب مى شود براى خدايتعالى سجده کند بلکه هر زمان که موفق بهر کارى نيک حتى اصلاح بين دو فرد شد سجده کند و در سجده شکر کافى است يکبار بخاک بيفتد البته دو بار سجده کردن بهتر است باين طريق که يکبار پيشانى بزمين مى گذارد سپس گونه يا شقيقه راست و آنگاه گونه و يا شقيقه چپ را مجددا پيشانى را به زمين مى گذارد (و خلاصه بين دو سجده نشستن لازم نيست ) و در اين سجده صرف پيشانى بزمين نهادن به نيت سجده کافى است و نزديک تر به احتياط آن است که ساير مواضع شش گانه را نيز به زمين بگذارد و پيشانى به جائى بگذارد که سجده بر آن جائز است بلکه همانطور که در سجده تلاوت گذشت اعتبار اين شرط که محل پيشانى از خوردنيها و پوشيدنيها نباشد خالى از قوت نيست .
و نيز در سجده شکر مستحب است بازو و قفسه سينه و شکم رابه زمين بچسباند ودر اين سجده ذکر گفتن شرط نيست بله مستحب است صد بار بگويد: ( شکرالله ) و يا شکرا شکرا و گفتن سه بار و بلکه يکبار نيز کافى است .
و بهترين ذکرى که در سجده شکر گفته شود دعائى است که از مولانا امام کاظم عليه السلام روايت شده که فرمود: در حال سجده بگو:
( اللهم انى اشهدک و اشهد ملائکتک و انبياءک و رسلک و جميع خلقک انک انت الله ربى و الاسلام دينى و محمدا نبييى و عليا و الحسن و الحسين - همه امامان را نام مى برى - ائمتى بهم اتولى و من اعدائهم اتبرا اللهم انى انشدک دم المظلوم اللهم انى انشدک دم المظلوم اللهم انى انشدک دم المظلوم اللهم انى انشدک بايوائک على نفسک لاعدائک لتهلکنهم بايدينا و ايدى المؤ منين الله انى انشدک بايوائک على نفسک لاوليائک لتطفرنهم بعدوک و عدوهم ان تصلى على محمد و على المستحفظين من آل محمد ان تصلى على محمد و على المستحفظين من آل محمد ان تصلى على محمد و على المستحفظين من آل محمد اللهم انى اسئلک اليسر بعد العسراللهم انى اسئلک اليسر بعد العسر اللهم انى اسئلک اليسر بعد العسر) .
- بار الها من خودت و فرشتگانت و انبياء و فرستادگانت و همه خلقت را گواه مى گيرم که معتقدم معبودم توئى که الله و پروردگار منى و اسلام دين من و محمد صلى الله عليه وآله پيامبر من و على و حسن و حسين عليهم السلام ووو امامان منند، من به آنان عشق مى ورزم و از دشمنان ايشان بيزارم .
بارالها من تو را بخون مظلوم سوگند مى دهم بارالها من بخون مظلوم سوگندت ميدهم بارالها من بخون مظلومت سوگند مى دهم بارالها به وعده اى سوگندت مى دهم که عليه دشمنانت بخودت داده اى که حتما آنان را بدست ما و بدست مؤ منين هلاک سازى بار الها به وعده اى سوگندت مى دهم که به نفع اوليائت به خودت دادى که به طور حتم آنان را بردشمنت و دشمنانت پيروزى دهى . سوگندت مى دهم که بر محمد (ص ) و مسئولين حفظ دين از آل محمد (ص ) درود فرستى بر محمد (ص ) و مسئولين حفظ دين از آل محمد (ص ) درود فرستى بر محمد (ص ) و مسئولين حفظ دين از آل محمد (ص ) درود فرستى بارالها از تو درخواست مى کنم يسر و آسانى بعد از دشوارى رادرخواست مى کنم . آسانى بعد از دشوارى را از تو درخواست مى کنم . آسانى بعد از دشوارى را.
آنگاه گونه راست خود را بر زمين نهاده مى گوئى :
( يا کهفى حين تعيينى المذاهب و تضيق على الارض بما رحبت يا بارى خلقى رحمة بى وقد کنت عن خلقى غنيا صل على محمد و على المستحفظين من آل محمد)
( يعنى اى خدائى که هر زمان راه چاره ام بسته شد و زمين با همه گشاديش براى من تنگ شد تو پناه من شده اى اى خدائيکه از در رحمت به من آفرينش من آغاز نمودى در حالى که از آفريدن من بى نياز بودى خدايا بر محمد (ص ) و مسئولين حفظ دين او از آل محمد (ص ) درود فرست .
آنگاه گونه چپ خود را بر زمين بگذارد و سه بار بگويد:
( يا مذل کل جبار و يا مغر کل ذليل قد و عزتک بلغ مجهودى )
( اى خوارکننده هرجبار واى عزت دهنده به هر ذليل به عزتت سوگند که به تحقيق توانم تمام شده )
آنگاه مى گوئى :
( يا حنان و يا منان - يا کاشف الکرب العظيم )
( اى خدائيکه دائما بمن مهر مى ورزى و منت هاى بزرگ بر من دارى اى خدائيکه اندوه هاى عظيم را بر طرف مى سازى ) .
آنگه بسجده برگشته صد بار مى گوئى ( شکرا شکرا) آنگاه حاجتى که دارى درخواست مى کنى انشاء الله برآورده مى شود.