14 ـ جدال نمودن
مسأله250 : جدال کردن ( و آن کلامى است که مشتمل بر قسم خوردن به ذات اقدس الهى باشد براى اثبات يا نفى مطلبى ) ، بر محرم حرام است ، و اظهر اين است که حرمت جدال اختصاص به اين ندارد که براى قسم خوردن بگويد ( بله و الله ) و يا ( نه و الله ) ، بلکه هر قسمى که بخداوند بخورد جدال خواهد بود ، خواه با کلمه ( الله ) باشد يا نباشد ، و خواه در اوّل صيغه قسمت کلمه ( نه ) و يا کلمه ( بله ) باشد و يا نباشد ، و خواه قسم خوردن به زبان عربى يا به زبانهاى ديگر باشد .
و امّا قسم خوردن به بقيه مقدّسات هيچ اثرى ندارد ، تا چه رسد به مانند ( نه به جان مردم) و يا ( بله به جان خودم ) ، همچنان که قسم خوردنى که براى خبر دادن نباشد هيچ اثرى ندارد ، مانند قسمت خوردن براى التماس چيزى از ديگرى ، مثل اين قسم ( تو را بخدا اين را بمن بده ) ، و يا مانند قسم خوردن براى تاکيد عزم و اراده خود که فلان کار را در آينده ميکند و يا نمى کند ، مثل اين قسم ( و الله اين چيز را به تو خواهم داد ) .
و بعضى از فقهاء فرموده اند که : براى تحقق جدال در قسمت راست بايد سه بار قسمت پشت سر هم تکرار شود ، و اگر نه ، جدال شرعاً محقق نمى شود ، و اين فرمايش خالى از وجه نيست ، ولى احوط اين استکه با يک بار هم محقق ميشود ، و امّا در قسم دروغ اشکالى نيست که تکرار شدن آن در محقق شدن جدال لازم نيست .
مسأله251 : اگر ترک جدال موجب ضرر مکلف شود ، مانند اينکه موجب از بين رفتن حق باشد ، در اين صورت جدال کردن جايز است .
مسأله252 : اگر جدال کننده سه بار پشت سر هم قسم راست بخورد ، بايد يک گوسفند کفاره بدهد ، و در صورتى که قسمتهاى پشت سر او بيش از سه بار باشد کفاره تکرار نمى شود .
بلى اگر بعد از سه بار يا بيشتر قسم ـ پشت سر هم ـ خوردن کفاره بدهد ، و يا سه بار پشت سر هم قسم بخورد و پس از فاصله دو باره سه بار يا بيشتر پشت سر هم قسم بخورد ، در اين دو صورت بايد يک کفاره ديگر بدهد .
و اگر يک بار قسم دروغ بخورد يک گوسفند بايد کفاره بدهد ، و اگر دو بار قسم دروغ بخورد دو گوسفند و اگر سه بار قسم بخورد يک گاو بايد کفاره بدهد ، و در صورتى که بيش از سه بار قسم دروغ بخورد و در ميان قسم خوردنها کفاره نداده باشد کفاره تکرار نخواهد شد .
و اگر کفاره را داد و دوباره قسم دروغ خورد بايد بترتيبى که گذشت کفاره بدهد .
و اگر دو بار قسم دروغ خورد آنگاه کفاره داد ، و سپس يک بار ديگر قسم دروغ خورد ، واجب است يک گوسفند کفاره بدهد نه گاو .